Monografia nt. statusu osób małoletnich – w sytuacjach: kontaktów z rodzicami żyjącymi oddzielnie, pobytu w pieczy zastępczej oraz adopcji.

To książka otrzymana przez nas od Wydawnictwa Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.

Publikacja (wersja papierowa i e-book) powstała w ramach realizacji grantu przyznanego przez Narodowe Centrum Nauki: „Małoletni wobec rodziców i państwa. Współczesne, polskie uwarunkowania prawne realizacji zasady dobra dziecka oraz partycypacji”.

Publikacja jest kolejną z serii Basic Research (po pracy pod redakcją dr hab. Małgorzaty Łączkowskiej-Porawskiej pt. „Dziecko-rodzice-państwo w kontekście świadczeń zdrowotnych, edukacyjnych i przemocy domowej”)

Obie książki w formie e-booków są w pełni darmowe dla wszystkich użytkowników.

Instytut Nauk Prawnych PAN prowadzi wysokiej jakości badania naukowe, mające służyć  funkcjonowaniu demokratycznego państwa prawnego.


Wydawnictwo Instytutu Nauk Prawnych PAN publikuje recenzowane monografie i prace zbiorowe z dziedziny nauk prawnych i kryminologii. Nad  poziomem wydawanych publikacji czuwa Rada Naukowa Wydawnictwa pod przewodnictwem dr hab. Celiny Nowak, prof. INP PAN.

Zachęcamy do zapoznania się z książką INP PAN:
>>>„Status osób małoletnich – piecza zastępcza, kontakty, przysposobienie”>>>

Monografia ta jest pracą zbiorową pod redakcją profesora Marka Andrzejewskiego. Składa się z trzech części:

  • Sytuacja prawna wychowanka pieczy zastępczej (Marek Andrzejewski)
  • Kontakty z dzieckiem rodziców żyjących w rozłączeniu (Joanna Zajączkowska-Burtowy)
  • Stosunki prawne pomiędzy rodzicami a dziećmi w świetle uregulowań współczesnego prawa adopcyjnego (Janusz Gajda)

Dr hab. Małgorzata Baldwicka-Szczyrba, prof. UG w recenzji napisała m.in.:
Uregulowania prawne dotyczące zarówno pieczy zastępczej, kontaktów z dzieckiem oraz przysposobienia, mają na celu ochronę dobra dziecka, w tym zwłaszcza jego świata emocji i ładu potrzebnego dla harmonijnego przeżywania dzieciństwa. (…) Za niezwykle wartościową i interesującą dla nauki uznaję obraną przez autorów perspektywę badań w odniesieniu do relacji dzieci ‑ rodzice (inne osoby dorosłe) poprzez postawienie osoby małoletniej niejako „w centrum rozważań”. (…)
W każdej części pracy zawarta jest szczegółowa, wieloaspektowa analiza całego spektrum zagadnień wynikających ze stosowania prawa w zakresie pieczy zastępczej, kontaktów z dzieckiem i przysposobienia przy trafnej diagnozie występujących w praktyce problemów.
(https://inp.pan.pl/)

W części pierwszej omawianej publikacji, części która nosi tytuł:  Sytuacja prawna wychowanka pieczy zastępczej jej autor przedstawia normy prawne regulujące tę sytuację oraz omawia stosunki prawne i podmioty mające na tę sytuację wpływ.
Andrzejewski zajmuje się też materialno-prawną podstawą umieszczenia w pieczy zastępczej a także pozycją prawną dziecka w postępowaniu o odebranie go z rodziny oraz postępowaniem w sprawie przysposobienia.

Autor wiele uwagi poświęca niezwykle ważnej sprawie jaką są kontakty wychowanka pieczy zastępczej z jego biologicznymi rodzicami i innymi osobami bliskimi z jego pierwotnego środowiska.

Andrzejewski wprowadza tutaj pojęcie trójkąta w konstrukcji sprawowania pieczy zastępczej. Niejako podstawą tego trójkąta i jego ramionami są, wg autora, relacje:

  • dziecko – rodzice
  • dziecko – osoby sprawujące pieczę zastępczą
  • rodzice – osoby sprawujące pieczę zastępczą.

Od wspierania rodziców w czasie gdy ich dziecko przebywa w pieczy zastępczej zależy sukces lub porażka w działaniach na rzecz przywracania dzieciom rodziców (reintegracja rodziny), co jest – jak podkreśla autor – podstawowym celem tej instytucji prawnej.

Jeden z rozdziałów Andrzejewski zdecydował się poświęcić niektórym zagadnieniom sprawowania pieczy zastępczej nad dziećmi rodziców zaburzonych psychicznie.
A oto z kolei tytuły rozdziałów dotyczących ochrony tożsamości wychowanka pieczy: 

  • Ochrona tożsamości wychowanka –  wokół art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka.
  • Tożsamość wychowanka jako dobro chronione prawnie.
  • Tożsamość wychowanka a trwałe pożycie w związku homoseksualnym osób sprawujących pieczę zastępczą.
  • Tożsamość wychowanka a przekaz wychowawczy w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

O tytule jednego z rozdziałów, mianowicie:  Między powrotem do rodziny a przysposobieniem – o podstawie prawnej dla tzw. pieczy zastępczej długotrwałej tak pisze sam autor opracowania:
Tytuł (…) dotyczy rzeczywistości nieprzewidzianej przez przepis art. 1124  k.r.o., (…)  Redakcja tego przepisu wskazuje, że istnieją dwa (i tylko dwa) cele ustanowienia pieczy zastępczej i nie ma nic między nimi, żadnego trzeciego rozwiązania. Należy z mocą podkreślić, że kodeksowe ujęcie jest uproszczone i szkodliwe, gdyż stanowi normatywny wyraz zamknięcia się prawa na rzeczywistość społeczną w jej częstych przejawach, prowadząc do podejmowania rozstrzygnięć krzywdzących zarówno wychowanków jak i ich rodziców. W tym przypadku chodzi o liczne przypadki w pełni uzasadnionego przebywania przez dziecko w pieczy zastępczej przez długi okres (nawet do dorosłości).

2 komentarze nt. „Monografia nt. statusu osób małoletnich – w sytuacjach: kontaktów z rodzicami żyjącymi oddzielnie, pobytu w pieczy zastępczej oraz adopcji.

  1. Zainteresował mnie rozdział pt. „Tożsamość wychowanka a trwałe pożycie w związku homoseksualnym osób sprawujących pieczę zastępczą”.
    Jestem gejem, mam partnera, mieszkamy od czterech lat razem.
    Myślę, że to jest trwałe pożycie… ale podobnie jak w małżeństwie heteroseksualnym, w którym możliwy jest przecież rozwód, dopiero czas pokaże…
    Rozmawiam z partnerem na temat adopcji dziecka w przyszłości. Jednak jako para nie możemy tego w Polsce zrobić. Czy dobrze zrozumiałem, że moglibyśmy jednak, jako para, zostać rodziną zastępczą?
    Taką – wydaje się – możemy mieć nadzieję, choć w publikacji są sformułowania trochę z poprzedniej epoki, z którymi trudno mi się zgodzić… np. określenie:
    >>rozchwianie obyczajów< < w kontekście poruszanego zagadnienia „ochrony tożsamości wychowanka umieszczonego w rodzinie zastępczej utworzonej przez osobę samotną >>co jest dopuszczalne<<, która żyje w trwałym związku homoseksualnym”.
    Dalej, z kolei, autor pisze, że: "orientacja seksualna takiej osoby nie jest przedmiotem zainteresowania prawa i instytucji zajmujących się kwalifikowaniem kandydatów do zastępczego rodzicielstwa”; ale za chwilę wspomina, że „pojawiają się wypowiedzi przeciwne tworzeniu przez te osoby rodzin zastępczych, jako działania sprzecznego z dobrem dziecka, gdyż wiązałoby się to z przekazywaniem wychowankowi wzorów zachowań zagrażających jego prawidłowej socjalizacji, w tym sprzecznych z ideą rodziny”.

    Będę wdzięczny za odpowiedź/podpowiedź- co robić…
    Pozdrawiam
    Paweł

    1. Panie Pawle, odniosę się do interesujących Pana zagadnień opierając się na przywołanym przez Pana fragmencie omawianej tu publikacji INP PAN.

      Obecnie funkcjonują w naszym kraju trzy zasadnicze rodzaje rodzin zastępczych, różniące się statusem formalnym:
      1. rodzina zastępcza spokrewniona, którą tworzy małżeństwo lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim zobowiązane (zobowiązana) do alimentacji dziecka,
      2. rodzina zastępcza niezawodowa – małżeństwo lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim niezobowiązane (niezobowiązana) do jego alimentacji,
      3. rodzina zastępcza zawodowa, którą tworzy osoba, otrzymująca za swą pracę (jako rodziny zastępczej) wynagrodzenie. W tym przypadku dotyczy to tylko jednej osoby, niezależnie czy jest ona singlem czy żyje w związku nieformalnym czy też w małżeństwie.

      Tak więc para niebędąca małżeństwem nie może, zgodnie z prawem, zostać wspólnie rodziną zastępczą (przynajmniej rodziną zastępczą zawodową lub niezawodową).

      Podobnie jest zresztą z instytucją adopcji. Autor w dalszym ciągu omawianego tu ustępu powołuje się na jeden z artykułów Konwencji o prawach dziecka (kopd), która nie czyni tu rozróżnienia między pieczą zastępczą i adopcją:
      „(…) bez względu na ocenę kompetencji pedagogicznych osób żyjących w trwałym związku homoseksualnym, umieszczenie każdego konkretnego dziecka w środowisku zastępczym musi wiązać się z poszanowaniem kryteriów wskazanych w przywołanym fragmencie art. 20 ust. 3 kopd”.
      [artykuł ten brzmi: „Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej, Kafala w prawie islamskim, adopcję lub – gdy jest to niezbędne – umieszczenie w odpowiedniej instytucji powołanej do opieki nad dziećmi. Przy wyborze odpowiednich rozwiązań należy w sposób właściwy uwzględnić wskazania w zachowaniu ciągłości w wychowaniu dziecka oraz jego tożsamości etnicznej, religijnej, kulturowej i językowej”].
      I dalszy cytat z publikacji:
      „Wzgląd na tę regulację pozwala sformułować ogólne reguły, że:
      a) gdyby dziecko wychowywane przez rodzica żyjącego w stałym związku homoseksualnym miało być umieszczone w rodzinie zastępczej tworzonej przez małżeństwo, to mogłoby to wywołać zagrożenie dla tożsamości dziecka;
      b) gdyby dziecko z rodziny opartej na małżeństwie jego rodziców, miało zostać umieszczone w rodzinie zastępczej utworzonej przez osobę żyjącą w trwałym związku homoseksualnym, również mogłoby to zagrozić jego tożsamości;
      c) gdyby dziecko mieszkało z rodzicem pozostającym w trwałym pożyciu homoseksualnym, wówczas umieszczenie go w rodzinie zastępczej tworzonej przez osoby żyjące w trwałym związku homoseksualnym nie wiązałoby się z omawianymi zagrożeniami (nie doszłoby do naruszenia ciągłości w wychowaniu) podobnie jak umieszczenie dziecka wzrastającego w rodzinie opartej na małżeństwie w rodzinie zastępczej stworzonej przez małżonków.
      (…) bardzo podobnie jak do orientacji seksualnej osób sprawujących pieczę zastępczą należy – na tle art. 20 ust. 3 kopd – podejść do problemu tożsamości religijnej, światopoglądowej, narodowej czy też etnicznej wychowanków. Argumentacja prawna w każdej z tych sytuacji będzie podobna lub taka sama jak przedstawiona wyżej w kontekście homoseksualizmu osób sprawujących pieczę zastępczą stosunku do dziecka wychowywanego w tradycyjnej rodzinie lub przez samotnego heteroseksualnego rodzica”.

      Powyższe rozważania prezentują określoną interpretację art. 20 ust. 3 kopd, mającego na celu zabezpieczenie ciągłości wychowania oraz ochronę tożsamości dziecka. Potocznym językiem można by tę interpretację przedstawić tak: biologiczne dziecko homoseksualisty lepiej się odnajdzie gdy (w razie konieczności odebrania) zostanie umieszczone w rodzinie zastępczej tworzonej przez homoseksualistę a dziecko pary heteroseksualnej w analogicznej sytuacji odnajdzie się lepiej w rodzinie zastępczej tworzonej przez małżeństwo.
      W przywołanym przez Pana ustępie 3.5.2. autor nie rozważał prawnych perspektyw możliwości tworzenia rodziny zastępczej przez parę jednopłciową w Polsce w przyszłości.

      Prosząc nas o odpowiedź/podpowiedź rozumiem, że chciałby Pan znać stanowisko i podejście naszej Fundacji do zagadnień omawianych w ustępie: „Tożsamość wychowanka a trwałe pożycie w związku homoseksualnym osób sprawujących pieczę zastępczą”, bo na ten ustęp Pan się przede wszystkim powołuje.

      Otóż uważamy, że kluczową sprawą w kwestii ochrony tożsamości przyjętego do rodziny zastępczej dziecka jest takie podejście opiekunów, które szanuje poprzednie ważne dla dziecka wartości, w tym religię, kulturę, obyczajowość, model rodziny, a przede wszystkim dotychczasowe więzi. Sądzimy, że warunkiem dla tej ochrony koniecznym a jednocześnie wystarczającym jest by rodzina zastępcza autentycznie i głęboko akceptowała odmienność kultury przyjętego dziecka.
      Dziecko, które znalazło się w rodzinnej pieczy zastępczej, jako urodzone przez innych ludzi i często początkowo przez nich wychowane, i tak zawsze w pewien sposób należy do innej kultury. Każda rodzina to inny świat, inny mikrokosmos.
      Zawsze też kierując dziecko do rodzinnej pieczy zastępczej należy brać pod uwagę jak będą przebiegać kontakty rodziny zastępczej z rodziną biologiczną. I tu trzeba rozpatrywać każdy przypadek indywidualnie. Rozważyć czy istnieją przesłanki/obawy, że obie strony się nie zaakceptują… Oraz czy i jak można im w takim przypadku pomóc. I od tego także należy, w miarę możliwości, uzależniać decyzję o umieszczeniu dziecka w tej konkretnie rodzinie zastępczej.
      Anna Guzek

Skomentuj Paweł Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.